Một số phương pháp huấn luyện chó

Ngay từ trước khi quyết định có Luna, mình đã tìm hiểu rất nhiều về các phương pháp huấn luyện chó và trong quá trình nuôi dạy Luna, khi có các vấn đề hành vi nảy sinh thì mình lại càng nghiên cứu nhiều hơn. Về cơ bản thì mình có thể nêu ra các phương pháp huấn luyện chó chính như sau:

1. Dominance Theory/ Alpha Dog theory:

Người đầu tiên giúp mình biết về cách huấn luyện chó này là Cesar Millan trên chuyên mục Dog Whisperer của kênh Nat Geo Wild. Theo lý thuyết này thì tổ tiên của chó là sói nên cho dù đã được người thuần chủng từ rất lâu thì chó vẫn mang những bản năng giống sói, cụ thể là sống theo đàn và trong đàn sẽ có sự phân cấp rõ ràng giữa các con chó. Chính vì thế nên trong quá trình trưởng thành và thậm chí là khi đã trưởng thành rồi thì chó con, đặc biệt là chó trai, sẽ thử thách chủ của nó và các thành viên khác trong gia đình rất nhiều để tìm ra vị trí đứng của nó trong đàn (gia đình). Quá trình thử thách này có thể diễn ra từ khoảng tháng thứ 3 trở đi nên bạn phải rất chú ý đến hành vi của cún, xem cún có biểu hiện thích chiếm ưu thế trước bạn hay không.

Một số biểu hiện khi cún thích chiếm ưu thế trước bạn bao gồm:

• Không chịu tuân lệnh, dù là các lệnh cơ bản mà cún đã biết rõ như ngồi, đứng yên, lại gần.
• Thể hiện sự sở hữu đối với thức ăn và đồ chơi của cún, khi bạn tiếp cận cún thì cún sẽ nhìn bạn chằm chằm và gầm gừ.
• Khi đi dạo, cún hay chắn đường bạn, thích cắn dây xích và chạy trước bạn, kéo bạn đi theo hướng mà nó muốn.
• Luôn đi trước bạn khi ra ngoài và vào nhà.
• Thích ngồi hoặc nằm lên người bạn.
• Hay nhảy chồm lên người bạn, cắn sủa.
• Dáng đi rất hiên ngang, đầu ngẩng cao.

Vì thế một trong những cách để bạn thể hiện ưu thế của mình trước cún là alpha roll, tức là bạn (nhẹ nhàng) đặt cún nằm xuống đất cho đến khi cún thôi không sủa hoặc gầm gừ nữa (chịu thua bạn) thì bạn sẽ cho cún đứng lên và khen. Mình đã quan sát Luna khi chơi với các con chó trưởng thành khác, khi Luna nhảy chồm lên người các con chó khác hoặc chơi đùa quá phấn khích khiến con chó kia không hài lòng thì chúng sẽ gầm gừ và lật ngửa Luna ra đến khi Luna ngoan lại mới thôi. 

Nhiều người cho rằng alpha roll là thô bạo với chó, nhưng thật ra nếu bạn thực hiện alpha roll một cách nhẹ nhàng và dứt khoát khi sửa một hành vi không đúng của cún thì nó sẽ rất hiệu quả. Điều quan trọng ở đây là bạn phải giữ được sự bình tĩnh của mình, không nên thực hiện khi tức giận, bởi cún sẽ cảm nhận được cảm xúc của bạn và nó sẽ trở nên hung dữ hơn. 

Một số cách khác để thể hiện ưu thế của bạn trước cún bao gồm:

• Phạt ở một mình: khi cún hư, đặt cún vào chuồng hoặc một căn phòng trống để cún ở một mình khoảng một vài phút, sau vài lần cún sẽ hiểu ra là khi hư thì sẽ không có ai chơi cùng, và vì chó rất thích ở gần người nên nó sẽ không tái phạm nữa.
• Gõ nhẹ dưới cắm, tuyệt đối không gõ vào mũi chó vì có thể ảnh hưởng đến khả năng đánh hơi sau này.
• Túm lấy phần da dưới tai và lắc nhẹ, không được túm phần da ở cổ vì có thể làm tổn thương cún.

2. Positive Reinforcement:

Phương pháp này mình biết đến nhờ Victoria Stilwell. Về cơ bản với phương pháp này, khi chó hư, bạn sẽ lờ các hành vi đó đi, còn khi chó ngoan, bạn sẽ khen thưởng cho nó. Phương pháp này đòi hỏi rất nhiều sự kiên nhẫn và tốt nhất nên thực hiện khi cún còn nhỏ, chứ nếu cún lớn rồi và bắt đầu cắn phá thì rất khó để lờ đi hành vi đó bởi cún sẽ nhanh chóng phá tan nhà bạn hoặc làm bạn trầy da chảy máu. Bạn có thể tìm trên Youtube các video dạy huấn luyện chó của Victoria Stilwell, mình học được rất nhiều ở đó. Link ở đây.

3. NILIF (Nothing in Life is Free):

Phương pháp này chỉ có thể thực hiện được sau khi bạn đã huấn luyện được chó một số lệnh cơ bản như nằm, ngồi, bắt tay... Ý tưởng chính của phương pháp này là nếu cún muốn nhận được điều gì đó từ chúng ta như thức ăn, sự chú ý, người chơi cùng thì cún phải làm gì đó cho chúng ta trước, như thực hiện các lệnh nằm, ngồi, bắt tay. Một lần nữa bạn cần hết sức kiên nhẫn khi thực hiện phương pháp này bởi có nhiều lúc cún sẽ làm ngơ, không chịu tuân lệnh, nhưng lúc như vậy bạn cũng hay làm ngơ cún chứ nhất quyết không cho cún những gì nó muốn, bởi nó sẽ học rất nhanh hành vi xấu đó. Phương pháp này cũng giúp cho cún hiểu rằng bạn là người nắm trong tay những thứ mà cún cần nên nếu cún muốn có được điều gì đó thì tốt nhất nên nghe lời bạn, như vậy sẽ giúp bạn khẳng định được vị trí làm chủ với cún.

Tóm lại không có phương pháp huấn luyện chó nào là tuyệt đối hoàn hảo, bạn nên cố gắng chọn lọc những cái hay và phù hợp ở mỗi phương pháp để thực hiện với cún của bạn. Và cho dù bạn áp dụng phương pháp này thì điều quan trọng nhất khi huấn luyện cún là kiên nhẫn, nhất quán và bình tĩnh. Chúc các bạn và mình sẽ có những chú cún ngoan!

Cún con cắn, sủa và gầm gừ

Hôm nay là ngày Luna tròn 8 tuần tuổi. Luna đã hoàn toàn quen với nhà và chủ. Mình vẫn chưa cho Luna vào phòng ngủ mà chỉ cho chơi ở khu vực phòng khách và phòng ăn. Luna cũng có vẻ yêu thích chuồng của mình hơn, nhiều khi buồn ngủ, Luna tự giác đi vào chuồng và nằm vật xuống ngủ luôn, đáng yêu không chịu được. Mình cũng để Luna ngủ một mình trong chuồng ngoài phòng khách, còn mình nằm trong phòng ngủ nhưng để ngỏ cửa để ban đêm có thể nghe thấy tiếng Luna đòi đi vệ sinh. Ban đêm Luna ngủ rất ngoan, không kêu khóc gì ngoài việc cứ 2, 3 tiếng thì đòi đi vệ sinh. Mình vẫn phải thức dậy 2, 3 lần một đêm để đưa Luna ra ngoài, không cho chơi mà chỉ xong việc là đưa Luna quay lại chuồng ngủ luôn. Chỉ có điều ban đêm Luna 10h đã lên chuồng ngủ rồi nên sáng dậy cũng rất sớm, 5h đã đánh thức mình đòi chơi cả tiếng đồng hồ, haiz haiz. Khi nào Luna lớn hơn, có thể ngủ qua cả đêm thì mình sẽ chơi để Luna ngủ muộn hơn, mình cũng sẽ có một giấc ngủ đầy đủ.

Vấn đề đi tè thì vẫn hơi nản giải, cho dù mình rất chịu khó đưa Luna ra ngoài sau mỗi lần chơi, ngủ hay ăn, tức là trung bình một tiếng một lần trừ khi ngủ, nhưng "tai nạn" thỉnh thoảng xảy ra, tuy tần suất đã giảm nhiều so với những ngày đầu tiên. Đành phải đợi Luna lớn hơn để tình hình tự cải thiện vậy.

Một vấn đề mới bắt đầu nảy sinh. Nhìn vào bức ảnh bên cạnh chắc mọi người cũng đoán ra là gì rồi. Khi mình đưa Luna đi dạo bên ngoài, rất bình thường như mọi lần, thì không hiểu sao Luna cắn gấu quần mình, mình đẩy Luna ra thì Luna bắt đầu gầm gừ và nhảy lại cắn tiếp, cứ như thế đó là một trò chơi vậy. Rồi thỉnh thoảng lại sủa rất to như thể hào hứng lắm mà mình chẳng hiểu lý do vì sao. Haiz haiz. Mình đã tìm hiểu và biết rằng đây là hành vi khá bình thường đối với cún con. Luna vẫn có thói quen cắn và sủa như khi chơi với các anh chị em của mình. Tuy nhiên đây không phải thói quen tốt vì khi Luna lớn lên mà vẫn giữ thói quen này thì có thể sẽ trở nên nguy hiểm cho người chơi cùng Luna hoặc Luna có thể sẽ trở nên hung dữ hơn. 

Cách giải quyết là: Khi cún cắn, bạn kêu "ái" hoặc giả tiếng kêu "ăng ẳng" của chó khi bị đau để cún hiểu rằng nó đang làm đau người khác. Sau đó nên ngừng chơi với cún, có thể cho cún vào chuồng một vài phút để cún hiểu rằng nếu tiếp tục làm vậy thì sẽ không có ai chơi cùng. Tất nhiên cún muốn được bạn yêu thương nên sau vài lần, cún sẽ không lặp lại hành vi này nữa. Nếu cún kêu ca hay sủa thì hãy lờ đi, tránh nhìn vào mắt cún. Hãy đợi đến khi cún nằm yên được vài phút thì hãy gọi cún lại và chơi đùa như bình thường. 

Một cách khác mình có thể học tập từ chó mẹ khi không muốn chó con làm một điều gì đó là nói KHÔNG (chó mẹ thì sẽ gầm gừ), nhấc chó con lên khỏi mặt đất (chó mẹ sẽ cắn vào cổ để nhấc lên nhưng mình có thể dùng tay để nhấc cả người). Tóm lại điều quan trọng nhất là phải nhất quán, mỗi lần cún có hành động này là mình phải ra tay ngay, chứ nếu lúc làm lúc không thì cún sẽ cảm thấy phân vân không hiểu vì sao lúc thì thế này, lúc thì thế kia. Chó con cũng giống trẻ con vậy, chúng sẽ thử nhiều hành động để xem cái gì được làm và cái gì không nên mình phải kiên trì dạy dỗ cho nó hiểu phép tắc.